Fundacja "Polskie Kresy Wschodnie - Dziedzictwo i Pamiec"

Projekt: Polacy w historii i kulturze Krajów Europy Wschodniej

Słownik biograficzny

Głównym celem tej inicjatywy jest zarysowanie, poprzez krótkie dane biograficzne, rozmiarów, zakresu i rodzajów polskiej aktywności w różnych epokach i w różnych krajach Europy Wschodniej. Chodzi o to, by wydobyć, przypomnieć, uświadomić, a jakże często rewindykować zasługi Polaków dla innych krajów. Jednocześnie pozwoli to na pogłębienie wiedzy na temat roli, jaką w tej części świata odegrał naród polski i jego kultura. Dotychczas np. Polaków zesłanych na Syberię lub do Kazachstanu przedstawiało się w kontekście martyrologii, a nie osiągnięć wielu z nich w różnych dziedzinach życia. Wszak do Ameryki Polacy wyjeżdżali głównie „za chlebem”, a w te rejony zsyłano i deportowano na ogół młodą inteligencję i fachowców. Niewątpliwie, ci którzy przeżyli pozostawili po sobie trwały ślad w kulturze i ekonomice tych ziem
Punktem wyjścia – publikacja Zakładu Badań nad Polonią PAN w Poznaniu, pod red. prof. prof. K. Kwaśniewskiego i L. Trzeciakowskiego „Polacy w historii i Kulturze Krajów Europy Zachodniej. Słownik Biograficzny”, Poznań. Instytut Zachodni.1981 r.

Odnotowuje się stosunkowo dużą liczbę badań nad Polakami i Polonią amerykańską, podobnie w odniesieniu do Europy Zachodniej. Wprawdzie w ostatnich latach pojawiły się prace dot. Polaków i Polonii na Wschodzie, to jednak nadal istnieją znaczące luki i dysproporcje. Dodatkowo jest to obszar trudny dla tego typu badań. Granice wschodnie i południowe Polski rozgraniczają pokrewne narody słowiańskie. Polacy byli tu zarówno jako zdobywcy, jak i przedstawiciele narodu sfederowanego, jako sojusznicy, pobratymcy, goście, poddani i przedstawiciele narodu zaanektowanego. Migracje ludności były bardziej dwukierunkowe. Inny był ich skład klasowy i charakter. Stad pojawiaja się trudności odnośnie formalnego określenia przynależności narodowej niektórych osób. Najsubtelniejszym więc problemem może okazać się kryterium polskości, zwłaszcza przy wielonarodowości typowej dla wielu obszarów tej części Europy. Dlatego należy zaznaczać związki nie tylko z Polską lecz także i z polskością. Polityczne zmajoryzowanie narodu polskiego w okresie zaborów oraz tendencje aneksyjne w stosunku do polskich osiągnięć rodzą potrzebę przyjęcia postawy rewindykacyjnej. Przy czym proponuje się, by za Polaków należy uważać osoby ukształtowane przez kulturę i tradycję polską w środowiskach polskich w kraju, a także poza jego granicami, chyba że wyraźnie od tego faktu dystansowały, a także osoby należące już nawet do obcych kultur, jeżeli były pochodzenia polskiego i wyraźnie się do tego pochodzenia przyznawały. W tym drugim przypadku ważna jest nie tyle prezentacja danej postaci, skądinąd znanej, ile wydobycie wiadomości o jej związkach z Polską i polskością.

Tematyka: opis indywidualnych dokonań w kulturze, poszczególnych dyscyplinach naukowych, a ponadto w takich obszarach, jak: władza i polityka, religia, wojskowość, życie gospodarcze, publicystyka, dziennikarstwo i inne. Chodzi o zebranie nazwisk osób, które w państwach osiedlenia osiągnęły wybitne stanowiska lub zdobyły wysokie wyrazy uznania; wybitność lub pionierski charakter osiągnięć naukowych, artystycznych, organizatorskich, konstrukcyjnych itp. Uwzględnione będą również osiągnięcia w służbie poza granicami Europy (właśnie np. Syberia czy Azja Środkowa).
Podobnie, jak w publikacji poznańskiej, chodzi głównie o zebranie i zestawienie informacji już istniejących, ale rozproszonych i nieraz zapomnianych. Autorzy biogramów będą opierać się na książkowych lub artykułowych opracowaniach monograficznych, jak też na słownikach biograficznych i encyklopediach Nie należy jednak wykluczyć poszukiwań źródłowych, zwłaszcza, że w obliczu wielu tendencji aneksyjnych w odniesieniu do polskich osiągnięć, przyjęcie postawy rewindykacyjnej jest w pełni uzasadnione.
Zakres czasowy proponowanego opracowania – do ustalenia. W publikacji poznańskiej to początki polskiej historii do końca 1977 r. Można ten zakres utrzymać, naturalnie z przedłużeniem końcowej granicy do dni dzisiejszych, bądź granicę początkową określić na datę I rozbioru Polski. Opowiadam się za pierwszym wariantem. W każdym razie z opracowania powinno wyłączyć się osoby żyjące.
Ważnym wydaje się być przyjęcie założenia, że biogramy będą zaopatrzone w wizerunki tych osób.
Założyć należy, że pierwsza wersja tego opracowania z pewnością nie będzie kompletna, że wiele informacji o zapomnianych a wybitnych postaciach będzie jeszcze ciągle przybywać. Oznacza to, że zainspirowanie do dalszych poszukiwań jest jednym z celów tej inicjatywy.

Literatura podstawowa:

1. Bandomir Andrzej – poczet uczonych polskich pionierów nauk matematyczno-przyrodniczych, W-wa 1975.

2. Chybiński Adolf – Słownik muzyków dawnej Polski do r. 1800, Kraków 1949;

3. Dobrowolski Tadeusz –Nowoczesne malarstwo polskie 1764-1939, t.1-3, Wrocław 1957-1964;

4. Dunin-Borkowski Jerzy – Almanach błękitny. Genealogia żyjących rodów polskich, Lwów 1908;

5. Dworaczek Włodzimierz – Genealogia, W-wa 1959;

6. Wielka ilustrowana encyklopedia powszechna, t.1-20, Kraków 1929-1933;

7. Encyklopedia katolicka, kom. Red. Wincenty Granat i in., t. 1-2, Lublin 1973-1976;

8. Encyklopedia kościelna podług teologicznej encyklopedii Wetzera I Weltego z licznymi dopełnieniami przy współpracownictwie kilkunastu duchownych i świeckich osób wydana przez Michała Nowodworskiego, Nowodworskiego. 1-29, W-wa 1873-1933;

9. Podręczna encyklopedia kościelna, oprac. pod kier. Stanisława Galla i in. t. 1-44 W-wa 1904-1916;

10. Encyklopedia nauk politycznych, t. 1-4 W-wa 1936-1939;

11. Encyklopedia powszechna. Nakład, druk i własność S. Orgelbranda, t. 1-28, W-wa 1859-1868;

12. Encyklopedia powszechna. Nakład S. Orgelbranda, t.1-16, W-wa 1898-1904;

13. Encyklopedia powszechna PWN, t. 1-4, W-wa 1973-1976;

14. Encyklopedia powszechna Ultima Tiule pod red. St. Franciszka Michalskiego, t. 1-10, W-wa 1927-1939;

15. encyklopedia wiedzy o książce. Red. Aleksander Brikenmajer i. in., Wrocław 1971;

16. Encyklopedia wojskowa pod red. Ottona Laskowskiego, t. 1-5, W-wa 1931-1936;

17. Estreicher Karol, Bibliografia polska, t.1-34, Kraków 1872-1951;

18. Estreicher Karol, Bibliografia polska, wyd.2,nowe,cz.1 Bibliografia polska XIX stulecia, red. Karol Estreicher (wnuk), t. 1-12, Kraków 1959-1979,

19. Estreicher Karol, Bibliografia polska XIX stulecia, lata 1881-1900, t.1-4, Kraków 1906-1916;

20. Fisiak Jacek Wkład Polski do językoznawstwa światowego, Poznań 1972;

21 Gadomski Jan, Poczet wielkich astronomów, W-wa 1965;

22. Hagiografia polska. Słownik bio-bibliograficzny. Dzieło zbiorowe pod red. o. Romualda Gustawa OFM, t, 1-2, Poznań 1971-1972;

23. Historia Nauki Polskiej. Pod red. Bogdana Suchodolskiego, Wrocław, 1970-1978;

24. Historia sztuki polskiej w zarysie. Praca zbiorowa w trzech tomach pod red. Tadeusza Dobrowolskiego i Władysława Tatarkiewicza, t.1-3, Krakow 1962;

25. Ilustrowana encyklopedia Trzaski, Everta i Michalskiego. Opr. pod red. St. Lama, t. 1-6, W-wa 1925-1929;

26. Konopczyński Władysław, Polscy pisarze polityczni XVIII wieku(do Sejmu Czteroletniego), wyd. Emanuel Rostworowski W-wa 1966;

27. Kopera Feliks, Dzieje malarstwa w Polsce, cz.1-3, W-wa 1925-1929;

28. Kosminski Stanisław, Słownik lekarzów polskich obejmujący oprócz krótkich życiorysów lekarzy Polaków oraz cudzoziemców w Polsce osiadłych dokładną bibliografię lekarską polska od czasów najdawniejszych aż do chwili obecnej, W-wa 1884;

29. Libfeld Alfred, Polacy na szlakach techniki, W-wa 1964;

30. Łoza Stanisław, Architekci i budowniczowie w Polsce, wyd.3 W-wa 1954;

31. Łoza Stanisław, Czy wiesz kto to jest? Pod. Red. St. Łozy, Warszawa 1938;

32. Mała encyklopedia muzyki. Red. Stanisław Sledziński, W-wa 1968;

33. Mycielski Jerzy, Sto lat dziejów malarstwa w Polsce 1700-1860, Kraków 1897;

34. Polska i Polacy w cywilizacjach świata. Słownik encyklopedyczny, red. Władysław Pobóg-Malinowski, t.1, W-wa 1939;

35. Polski słownik biograficzny, t.1-24(A-O), Kraków 1935-1979;

36. Reiss Jan, Polscy śpiewacy i polskie śpiewaczki, W-wa 1948;

37. Reiss Jan, Skrzypce i skrzypkowie, Kraków 1955;

38. Retinger Józef Hieronim, Polacy w cywilizacjach świata do końca wiekuXIX-go, W-wa 1937;

39. Słabczyński Wacław, Polscy podróżnicy odkrywcy, Warszawa 1973;

40. Słownik starożytności słowiańskich. Encyklopedyczny zarys kultury Słowian od czsów najdawniejszych do schyłku wieku XVII. Estreicher Karol, Bibliografia polska, Pod red. Władysława Kowalenki, Gerarda Labudy i in., t. 1-6, Wrocław 1961-1977;

41. Słownik biograficzny teatru polskiego 1765-1965, W-wa 1973;

42. Sowiński Albert, Słownik muzyków polskich dawnych i współczesnych, Paryż 1874;

43. Wielka encyklopedia powszechna ilustrowana. Ser. 1,t.1-48, W-wa 1890-1912, Ser.2 t.1-5, W-wa 1914;

44. Wierzbiański Bolesław, Polacy w świecie, Londyn 1946;

45. Wkład Polaków do kultury świata. Praca zbiorowa pod red. Mieczysława A. Krąpca, Piotra Tarasa, Jana Turowskiego, Lublin 1976;

46. Zieliński Stanisław. Mały słownik pionierów polskich, kolonialnych i morskich, W-wa 1932;

47. Zieliński Stanisław, Wybitne czyny Polaków na obczyźnie, Wilno 1935;

48. Żychliński Teodor, Złota księga szlachty polskiej, t. 1-31, Poznań 1879-1908;